Mechanizm chorobotwórczy pokrzywki

W procesie powstawania pokrzywki ogromną rolę odgrywają komórki tuczne i granulocyty zasadochłonne. Wydzielana z tych komórek histamina, będąca podstawowym mediatorem, odpowiada za powstanie rumienia, bąbla pokrzywkowego i obrzęku. 

Pod wpływem histaminy oraz pozostałych  mediatorów dochodzi do kurczenia się komórek śródbłonka, czego następstwem jest powiększanie się przestrzeni międzykomórkowych, wzrost przepuszczalności naczyń i w konsekwencji rozwój obrzęku tkankowego. Ponadto mediatory pobudzając zakończenia nerwowe w skórze, prowadzą do powstania świądu.  Reakcji pokrzywkowej towarzyszy charakterystyczny obrzęk górnych warstw skóry właściwej, jeśli wystąpi obrzęk głębszych warstw mamy do czynienia z  obrzękiem naczynioruchowym.

Obraz histologiczny pokrzywki

Pod względem histologicznym bąbel pokrzywkowy to obrzęk w obrębie górnych warstw skóry właściwej oraz poszerzenie postkapilarnych naczyń krwionośnych i naczyń limfatycznych na tym obszarze. W przypadku obrzęku naczynioruchowego podobne zmiany występują w dolnych warstwach skóry właściwej i w tkance podskórnej. Ponadto, na skórze objętej procesem chorobowym, następuje aktywacja cząsteczek przylegania oraz tworzy się mieszany naciek okołonaczyniowy, złożony z neutrofili oraz makrofagów i limfocytów T- pomocniczych. Pokrzywka opóźniona z ucisku charakteryzuje się naciekiem środkowych i dolnych warstw skóry właściwej.  Częstość występowania pokrzywki szacuje się na około 15-20% w całej populacji.

Wywiad lekarski jako metoda ustalenia czynnika sprawczego pokrzywki

Z uwagi na różnorodność przyczyn mogących wywołać pokrzywkę istotnym elementem w diagnostyce jest badanie podmiotowe. Jest to bardzo szczegółowy wywiad, w którym należy ustalić szereg faktów, mogących mieć powiązanie z wystąpieniem reakcji pokrzywkowej. Istotne informacje to m.in.  czas wystąpienia pierwszego epizodu pokrzywkowego, częstotliwość wysiewu bąbli pokrzywkowych, okres utrzymywania się zmian skórnych, okres trwania stanów bezobjawowych,  wielkość, kształt i lokalizacja zmian skórnych oraz występowanie, bądź brak obrzęku naczynioruchowego, świądu i bólu skóry. Istotny w diagnostyce pokrzywki jest wywiad rodzinny odnośnie występowania pokrzywki lub atopii oraz występowanie w przeszłości lub/i obecnie chorób alergicznych, infekcyjnych, zaburzeń hormonalnych lub zaburzeń internistycznych. Równie ważne jest ustalenie wpływu ewentualnego czynnika fizykalnego lub wysiłku fizycznego na występowanie zmian, a także roli stresu w powstawaniu reakcji pokrzywkowej. Ustalić należy również, czy pacjent przyjmuje niesteroidowe leki przeciwzapalne,  hormony, antybiotyki, środki przeczyszczające oraz krople do oczu, nosa, uszu oraz czy przyjmował szczepionki odpornościowe. Zwrócić należy także uwagę na rodzaj kierunku kształcenia, pracy czy hobby pacjenta oraz wpływ czynników takich jak temperatura, promieniowanie UV czy ucisk.

Badania diagnostyczne w pokrzywce przewlekłej

Ustalenie czynnika sprawczego pokrzywek ostrych jest relatywnie łatwe, a jednym ze sposobów pomocnych w leczeniu jest unikanie, bądź całkowite wykluczenie bodźca wywołującego chorobę. Znacznie więcej trudności sprawia rozpoznanie czynnika etiologicznego w przypadku pokrzywki przewlekłej.  W tym celu zleca się szereg badań diagnostycznych m.in. OB, morfologię, ASO (badania krwi obwodowej), testy skórne i próby prowokacyjne z m.in. aspiryną, penicyliną czy surowicą autologiczną, a w przypadku podejrzenia, iż pokrzywka towarzyszy zakażeniu pasożytniczemu, badanie kału na obecność jaj pasożytów. W przypadku współwystępowania kilku przyczyn reakcji pokrzywkowej nie zawsze możliwe jest ustalenie wszystkich czynników sprawczych. Z uwagi na fakt, że pokrzywka jest chorobą o złożonych i niejednorodnych przyczynach, każdy przypadek zachorowania powinien być traktowany indywidualnie.