Czerniak – czynniki ryzyka

Czerniaki są jednymi z najbardziej złośliwych nowotworów skóry i błon śluzowych. Zmiany nowotworowe powstają na podłożu skóry niezmienionej (de novo), bądź  wywodzą się ze znamion barwnikowych.

Promieniowanie słoneczne, a ryzyko czerniaka

Przewlekła ekspozycja na silne promieniowanie słoneczne znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory skóry, w tym czerniaki. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby o niskim fototypie skóry: oczach koloru niebieskiego i zielonego, włosach jasnych i rudych oraz osoby z piegami na skórze. Silne dawki promieniowania UV otrzymane w dzieciństwie również nie pozostają bez wpływu na ryzyko wystąpienia czerniaka w przyszłości. Negatywne działanie promieniowania ultrafioletowego polega na uszkodzeniu komórek DNA naskórka. W przypadku gdy uszkodzenia te są tak liczne, że organizm nie może ich naprawić, zachodzi szereg zmian, prowadzących do powstania nowotworu.

Czerniaki u osób korzystających z solarium

Czerniak jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet w przedziale wiekowym 25-29 lat i drugim co do częstości występowania nowotworem u kobiet w wieku 15-29 lat. Na odsetek zachorowań na czerniaka u młodych kobiet ma wpływ m.in. opalanie się w solarium. Czas trwania jednej sesji w solarium, częstotliwość wizyt, wiek rozpoczęcia naświetlań skóry sztucznym promieniowaniem UV w celach kosmetycznych czy łączna dawka przyjętych promieni – według analiz Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem to główne czynniki ryzyka wystąpienia czerniaka u osób korzystających z solarium.

Mechanizm negatywnego działania sztucznego promieniowania UV jest bardzo podobny, jak w przypadku szkodliwego wpływu naturalnego promieniowania słonecznego na skórę człowieka. Szczególnie narażone na działanie lamp UV są osoby o bardzo jasnej karnacji, dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia, osoby dorosłe w wieku poniżej 30 lat. Do grupy wysokiego ryzyka zalicza się również osoby z licznymi znamionami, piegami i osoby stosujące środki zwiększające wrażliwość skóry na promienie ultrafioletowe.

Czerniak złośliwy – uwarunkowania genetyczne

Predyspozycje genetyczne również mogą zwiększać ryzyko zachorowania na czerniaka. Uważa się, że 5-12% czerniaków ma podłoże dziedziczne. Znaczącą rolę w powstawaniu czerniaka pełnią mutacje niektórych genów, które są regulatorami cyklu komórkowego. U osób z defektem genów odpowiedzialnych za naprawę uszkodzeń DNA za sprawą negatywnego działania promieni UV specjaliści zaobserwowali kumulację tych uszkodzeń i długo utrzymujący się rumień, co w konsekwencji zwiększa ryzyko powstania nowotworów skóry, w tym czerniaków. Obecnie prowadzone są poszukiwania również innych genów, których mutacje wywołują czerniaka. W ostatnich latach zaobserwowano również współwystępowanie czerniaka z innymi nowotworami, najczęściej z gruczolakiem trzustki.

Równolegle z badaniami mającymi na celu wdrożenie nowych metod diagnostyki i leczenia, cały czas prowadzone są obserwacje i badania służące poznaniu skomplikowanego mechanizmu działania czynników wywołujących tę chorobę.