Czerniak – rozpoznanie, leczenie i rokowania

Czerniaki skóry należą do grupy nowotworów złośliwych o największej dynamice wzrostu liczby zachorowań w ostatnich latach w Polsce. Badania dowodzą, że wczesne wykrycie czerniaka złośliwego i podjęta terapia u około 90% pacjentów skutkuje całkowitym wyleczeniem.

Niepokojące zmiany skórne, a czerniak złośliwy – Czy to może być czerniak?

Diagnostyką w kierunku potwierdzenia lub wykluczenia czerniaka należy objąć zmiany skórne o nierównych brzegach, zróżnicowanym zabarwieniu oraz zmiany, jakie pojawiają się na podłożu i w obrębie znamion barwnikowych – może to być zgrubienie, zmiana powierzchni, zmiana zabarwienia, krwawienie lub swędzenie. Jako wstępne badanie diagnostyczne lekarze zalecają wykonanie dermoskopii (dermatoskopii), mikroskopii epiluminescencyjnej lub wideodermoskopii (wideodermatoskopii) pozwalającej ocenić m.in. rozkład barwnika w obrębie zmiany. W przypadku występowania zmian w tzw. miejscach szczególnych, jak skóra dłoni i stóp, skóra owłosiona głowy, twarz, błona śluzowa jamy ustnej czy narządy płciowe, ocena zmian występuje na podstawie algorytmów dermoskopowych, które zostały opracowane odrębnie dla specyfiki skóry w każdej lokalizacji.

Zmianę skórną, budzącą podejrzenie czerniaka, diagnozuje się również za pomocą biopsji wycinającej – prostego zabiegu chirurgicznego, który może odbyć się w warunkach ambulatoryjnych. Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym i polega na wycięciu zmiany skórnej z marginesem zdrowej tkanki wraz z powierzchniową warstwą tkanki tłuszczowej. Pobrany w ten sposób materiał poddany zostaje szczegółowemu badaniu patomorfologicznemu, oceniającemu rodzaj zmiany w celu ustaleniu dalszych rokowań i wdrożeniu leczenia.

Leczenie czerniaka złośliwego

W przypadku zmiany o charakterze pierwotnym przeprowadza się zabieg wycięcia blizny po biopsji  wycinającej zmiany z marginesem w obrębie zdrowej tkanki do 2 cm. W przypadku blizn na twarzy, marginesy mogą być węższe. Należy także poddać się biopsji węzła wartowniczego, a gdy zachodzi taka konieczność, biopsji węzłów chłonnych, budzących podejrzenie wystąpienia przerzutów.

Jeśli badania potwierdzą obecność przerzutów, pacjent zostaje zakwalifikowany do limfadenektomii – zabiegu usunięcia odpowiednich grup węzłów chłonnych, zależnie od miejsca lokalizacji przerzutów. Leczenie chirurgiczne czerniaka stosuje się również podczas wznowy choroby.

Po zakończeniu leczenia chirurgicznego w indywidualnych przypadkach, jako leczenie uzupełniające, stosuje się radioterapię. Najczęściej jednak pacjent pozostaje pod stałą kontrolą onkologa. W okresie pierwszych 2 lat po leczeniu onkolodzy zalecają wykonanie badań kontrolnych co 3-4 miesiące, następnie przez kolejne 3 lata badania wykonuje się co 6 miesięcy, a po upływie 5 lat należy badać się raz do roku.

Fazy czerniaka złośliwego, a rokowania

Onkolodzy wyróżniają cztery stadia kliniczne czerniaka złośliwego. Kryteriami klasyfikacji są grubość zmian, liczba węzłów chłonnych z przerzutami oraz odległość przerzutów od miejsca pierwotnego ogniska czerniaka. Badania dowodzą, że u około 80% chorych rozpoznany nowotwór ma charakter zmiany miejscowej bez przerzutów. We wczesnych stadiach czerniaka wskaźniki 5-letniego przeżycia wynoszą 60-90%, a w kolejnych stadiach odpowiednio: 20-70%; 5-10% i poniżej 10% w ostatnim IV stopniu zaawansowania choroby. Obecnie w leczeniu IV stadium czerniaka stosuje się immunoterapię i chemioterapię. Prowadzone są także badania kliniczne w ramach których możliwe jest leczenie eksperymentalne. W postępowaniu paliatywnym, zależnie od umiejscowienia i liczby zmian, pacjenci poddawani są chemioterapii i radioterapii.